Η απόφαση: Το δίκαιο, η νομιμότητα και η νομιμοποίηση

Τι σημαίνουν όλα αυτά τα οποία αποφασίστηκαν τα χαράματα της Τρίτης; Η απόφαση της Τρίτης εκ μέρους του Eurogroup που βασίζεται; Τι συμβαίνει με το δίκαιο που διέπει το περιεχόμενο των συμφωνηθέντων; Είναι νόμιμα όλα αυτά; Νομιμοποιημένα;

Η απόφαση της Τρίτης από το Eurogroup είναι η κατάληξη μιας πορείας που ξεκίνησε ουσιαστικά από το περασμένο καλοκαίρι τότε που έγινε τεκμηριωμένα αποδεκτό πως το πρώτο πακέτο στήριξης της ελληνικής οικονομίας αφενός δεν επαρκούσε, αφετέρου ήταν αναποτελεσματικό ως ελλιπώς σχεδιασμένο. Ούτε οι αποφάσεις του περασμένου Μαρτίου ήταν ικανές να σώσουν την ελληνική οικονομία όπως αποδείχτηκε. Σε συνδυασμό και με την γενικότερη διεθνή οικονομική συγκυρία και την κατρακύλα και άλλων δύο οικονομιών της Ευρωζώνης, η Ελλάδα θεωρήθηκε, και έτσι έγινε το στερεότυπο, το μαύρο προβάτο της ζώνης του ευρώ αφενός, των ανεπτυγμένων κρατών αφετέρου. Πέραν της απόφασης του Μαΐου του 2010 που ως στόχο είχε την αγορά εκ μέρους μας χρόνου, με ακριβό όμως τίμημα, για την επάνοδό μας στις αγορές ομολόγων, η στήριξη που μας παρείχαν δεν συμπεριελάμβανε τον συνυπολογισμό πως το πρόβλημα ήταν πλέον όχι μόνο ευρωπαϊκό, αλλά των ανεπτυγμένων κρατών. Αυτό άλλωστε φάνηκε από την προσωρινή υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ το περασμένο καλοκαίρι. Η ΕΕ ανίκανη όπως πάντα για το συντονισμό διαδικασιών που άπτονται στα πλαίσια ενός οργανισμού, έδρασε με άκρως προβλεπόμενο τρόπο, όπως άλλωστε ανέμενε κανείς βάσει των εγγενών αδυναμιών της. Έδρασε διακρατικά, η μάλλον ρεαλιστικά. Αφού έγινε αντιληπτό πως οι τράπεζες του πυρήνα της ευρωζώνης κινδύνευαν από μια άτακτη δική μας χρεοκοπία καθώς θα συμπαρασέρναμε και τις δύο άλλες περιφερειακές ελλειμματικές οικονομίες, αποφασίστηκε η δημιουργία των δύο μηχανισμών, του προσωρινού και του μόνιμου, στους οποίους κανείς εντασσόμενος εκχωρεί ουσιαστικά ολόκληρη την δημοσιονομική του κυριαρχία. Δεν είναι κακό η δημιουργία ενός μηχανισμού στήριξης που θα στηρίζει οικονομίες που βρίσκονται σε προσωρινή αδυναμία να εξυπηρετήσουν το χρέος τους. Το κακό είναι πως αντί ένας τέτοιος μηχανισμός να δημιουργηθεί μαζί με την ενοποίηση της νομισματικής πολιτικής όπως ήταν λογικά και πρακτικά επιβαλλόμενο εξ αρχής, έγινε αφότου χρειάστηκε στην πράξη αφενός, αφετέρου δίχως να προηγηθούν οι δημοκρατικές διαδικασίες που προηγήθηκαν σε κάποιο βαθμό στο παρελθόν κατά τη δόμηση του ευρώ (διακυβερνητικές διασκέψεις, κτλ.). Υπό την πραγματική και φαντασιακή απειλή του χρόνου, έγινε μια τύπου ολοκλήρωση στην οικονομική πολιτική η οποία ακόμη δεν έχει πολιτικό αντίκρισμα. Χαρακτηρίζεται από ουσιαστικό έλλειμμα δημοκρατίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΕ είναι πλέον ένας οργανισμός που χειραγωγείται από τη γερμανική επεκτατική πολιτική. Όπως θα μπορούσε κανείς να παραλληλίσει πολλούς από τους οργανισμούς στους οποίους συμμετέχουν οι ΗΠΑ. Η διαφορά είναι όμως πως ενώ η ΕΕ ολοκληρώνεται οικονομικά με τις υπογραφές όλων όσων ακολουθούν, πολιτικά κυριαρχεί η Γερμανία. Και αυτό με τη σύμφωνη θέληση όλων αφού το σύστημα του ευρώ, οι αποφάσεις για την δημιουργία των μηχανισμών αλλά και η απόφαση που μας αφορά είχαν όλες γερμανική προέλευση αφενός, γερμανικό αντίκρισμα αφετέρου (αρκεί να σκεφτεί κανείς πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εδρεύει στη Φρανκφούρτη).

Το ζήτημα είναι πλέον πως από τον Μάιο του 2010 ως σήμερα, συμμετείχαμε σε μια δανειακή σύμβαση η οποία είχε το ένα σκέλος στα ευρωπαϊκά κράτη, και την ουρά στο ΔΝΤ. Σήμερα, το τελευταίο παρά την συμμετοχή του απομακρύνεται με τις ευλογίες των ΗΠΑ και ουσιαστικά υπεισερχόμαστε σε πλήρη επιτήρηση, χειραγώγηση και εντολή στα πλαίσια αφενός ενός ευρωπαϊκού συστήματος αλλά αφετέρου ουσιαστικά στην πολιτική υπεροχή της Γερμανίας. Παρόλο που πολλοί σπεύδουν να βρουν ψεγάδια στη νέα δανειακή σύμβαση π.χ. πως αυτή διέπεται από το αγγλικό δίκαιο, το πρόβλημα δεν είναι εκεί. Όλες οι διεθνοποιημένες συμβάσεις ακολουθούν στην πρακτική ορισμένα πρότυπα. Έτσι λογικό, θεμιτό και όχι επικίνδυνο ή επιζήμιο είναι να ακολουθηθεί και το πρότυπο του βρετανικού δικαίου. Εξάλλου το ζήτημα της αναγκαστικής εκτέλεσης διέπεται από το εθνικό μας δίκαιο, όπως και σωστά πρέπει. Επίσης πολλοί ακόμη αναζητούν ψεγάδια αναφορικά με την συνταγματικότητα ορισμένων διατάξεων της σύμβασης, είτε κατά το περιεχόμενό της είτε κατά το στάδιο της υπογραφής της και της σύναψής της. Και εκεί, ακόμη και αν τεθούν στην πράξη τα ζητήματα αυτά ενώπιον των δικαστηρίων (δίχως να διεκδικώ κάτι προλαβαίνοντας τη δικαιοσύνη) θα έχουν μια παρόμοια κατάληξη με εκείνη του πρώτου μνημονίου για τα οποία αποφάνθηκε υπέρ της νομιμότητας το Συμβούλιο της Επικρατείας. Επίσης οι διαδικασίες του κατεπείγοντος κτλ. δεν στοιχειοθετούν αντισυνταγματικότητα για την οποία είπαμε, θα (ξανα)αποφανθεί η δικαιοσύνη.

Το ζήτημα είναι πως το πρόβλημα ήταν από την αρχή ευρωπαϊκό. Ουσιαστικά παγκόσμιο με την έννοια πως ήταν πρόβλημα των ανεπτυγμένων που ζούσαν στο μύθο πως δεν πτωχεύουν. Που αψηφούσαν πως οι αναδυόμενες οικονομίες, αν και αδύναμες, αφού και εκείνες αναπτύσσονται κατ’ εικόνα των ανεπτυγμένων (η Κίνα αναπτύσσεται- για όσο ακόμη συνεχίζει να αναπτύσσεται οικονομικά- με αμερικανικά κεφάλαια) δεν είναι αξιόπιστες άρα ικανές να ρουφήξουν διεθνή κεφάλαια. Το ελληνικό πρόβλημα ήρθε στο μάτι του κυκλώνα γιατί αποτέλεσε τον καταλύτη λόγω ανεύθυνων δικών μας πολιτικών. Η ατυχία μας αυτή ήταν πως πρώτοι εμείς αναδείξαμε τις αδυναμίες μας. Αν οι προηγούμενες δύο κυβερνήσεις θωράκιζαν θεσμικά τη χώρα αφενός και προσπαθούσαν να κάνουν τα αυτονόητα επιφέροντας μια ισορροπία μεταξύ οικονομικής ελευθερίας και αναλογικής ισότητας αφετέρου, θα ήταν κάποια άλλη χώρα από αυτές που κατρακύλησαν στο μάτι του κυκλώνα. Τώρα με δούρειο ίππο εμάς, αφού πρώτα μας χαρακτήρισαν ως μαύρο πρόβατο, προσπαθούν να σώσουν τις τράπεζες ή μάλλον τους τραπεζίτες του πυρήνα της ευρωζώνης. Με την προχθεσινή απόφαση, αγοράσαμε χρόνο ξανά για να βγούμε κάποια στιγμή στο μακρινό μέλλον στις αγορές. Ωστόσο ο χρόνος αυτός θα στοιχήσει πιο πολύ σε εκείνους που είχαν και αυτούς που αρχίζουν να έχουν ανάγκη το Κράτος. Ένα κράτος για να τους στηρίξει. Ο χρόνος αυτός θα στοιχήσει ίσως και την παραμονή μας στους ανεπτυγμένους και αυτό γιατί δίχως ένα New Deal το μόνο που θα κατορθώσουμε θα είναι να ξεπληρώσουμε τους τραπεζίτες από τα όσα μας χαρακτήριζαν ανεπτυγμένους. Άρα, δίχως ανάπτυξη, δεν θα υπάρχει υπεραξία να αποπληρώσει το χρόνο (τα δανεικά) επομένως η αποπληρωμή θα γίνει από το κομμάτι που διακρίνει ένα ανεπτυγμένο κράτος με ένα αναπτυσσόμενο. Ούτε καν αναδυόμενη οικονομία δεν θα είμαστε αφού οι τελευταίες εκτός του ότι είναι αναπτυσσόμενες, είναι ανταγωνιστικές αφού έχουν εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Επομένως στο τέλος αυτής της διαδρομής δεν θα είμαστε παρά αναπτυσσόμενοι. Δηλαδή ότι ήμασταν πριν από τη δικτατορία. Εκεί μας γύρισαν, κοινωνικά, οικονομικά, αναπτυξιακά. Η διαφορά είναι όμως πως οι άλλοι θα προχωρούν μέχρι να κερδίσουμε εμείς 40 χρόνια.

Τι θα μπορούσε να γίνει από την αρχή; Πολλά… Κάποιος υπολόγισε πως το Νοέμβριο του 2009 θα μπορούσε με ένα μνημόνιο των 40 δις να αποτραπεί το μνημόνιο του Μαΐου του 2010. Κάποιος άλλος είπε πως ακόμη και το μνημόνιο του Μαΐου του 2010 θα μπορούσε να καταρτιστεί διαφορετικά και να συμπεριλαμβάνει ρήτρες κατά τις οποίες ενόσω θα ήμασταν σε ύφεση δεν θα έπρεπε να πληρώνουμε μιας και δεν θα κερδίζουμε (μετάθεση των αποπληρωμών). Κάποιος τρίτος είπε πως ακόμη και η νέα δανειακή σύμβαση καθώς και το κούρεμα του χρέους θα έπρεπε να καταρτιστούν επίσης διαφορετικά μιας και η πρώτη δεν περιλαμβάνει τίποτα σχετικά με την ανάπτυξη (επομένως ίσως να είναι και αυτό το πρόγραμμα θνησιγενές) ενώ το δεύτερο θα μπορούσε να είναι με πολύ καλύτερους όρους. Όλοι τους είναι πρώην πρωθυπουργοί. Τα είπαν εκ των υστέρων. Εκ του ασφαλούς. Ο νυν πρωθυπουργός δεσμεύτηκε ξεκάθαρα και έπραξε όλα όσα είχε υποσχεθεί; Αυτός ο εξαιρετικά σύντομης διάρκειας πρωθυπουργός και αμφισβητήσιμης νομιμοποίησης, ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλλε στο να μπούμε στο ευρώ τότε και όχι κάποια άλλη στιγμή, είναι εκείνος που μαζί με τον κυβερνητικό συνασπισμό που τον στηρίζει έχουν αγοράσει έτσι όπως περιέγραψα παραπάνω το χρόνο μας.

Άλλη εναλλακτική δεν υπήρχε λένε. Η άλλη εναλλακτική ήταν η έξοδος από το ευρώ ή ο κομμουνισμός. Αν υπήρχε άλλη εναλλακτική θα έπρεπε κάποιος να την υποδείξει. Θα έπρεπε κάποιος, είπαν, να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις για να δει από κοντά πόσο δύσκολες είναι και πόσο κουραστικές. Κυρώθηκε τέλος, είπαν, με πλειοψηφία δύο τρίτων από τη Βουλή. Μπορεί και να μην υπήρχε πλέον άλλη εναλλακτική. Η αργοπορία θα μείνει αξιομνημόνευτη όμως στην σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Μπορεί η άλλη εναλλακτική να ήταν όντως χειρότερη, η επιστροφή δηλαδή στη δραχμή και η μόνιμη αποκοπή μας από τον μοναδικό τρόπο που χρηματοδοτούνται σήμερα οι ανεπτυγμένοι, οι αγορές ομολόγων. Η ολιγωρία όμως των δύο κυβερνήσεων ήταν εξοργιστική. Μπορεί οι διαπραγματεύσεις να είναι όντως δύσκολες. Ποιος όμως διαπραγματεύεται; Ένας νομιμοποιημένος πρωθυπουργός; Εκπρόσωποι ενός κυβερνητικού σχηματισμού που όντως αντικατοπτρίζουν το αίσθημα του κυρίαρχου; Πλέον τα διεθνή ΜΜΕ κάνουν λόγο για διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα και όχι τους Έλληνες γενικά. Η πλειοψηφία λοιπόν των δύο τρίτων αντικατοπτρίζει το αίσθημα του κυρίαρχου; Τότε γιατί φοβήθηκαν το δημοψήφισμα; Μήπως ο λαός δεν θέλει να παραμείνει στο ευρώ ή μήπως οι όροι παραμονής θα είναι στην τελική όροι αναμονής;

Οι αποφάσεις που ελήφθησαν στις 27 Οκτωβρίου του 2010 ενείχαν ακόμη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το ζήτημα της ανάπτυξης. Το διάστημα που μεσολάβησε με την αλλαγή του πρωθυπουργού και την συμμετοχή και άλλων κομμάτων στον κυβερνητικό συνασπισμό ήταν η αιτία ή ο σκοπός (ποιος ξέρει άραγε…η ιστορία θα δείξει) για την απώλεια αυτού του χαρτιού των διαπραγματεύσεων. Αν είχε κλείσει τότε η συμφωνία τώρα θα ήταν λιγότερο χειρότερα τα πράγματα. Δεν μπορούμε να πηγαίνουμε συνεχώς στο παρελθόν να αναζητούμε πότε διαβήκαμε το κρίσιμο σημείο βέβαια. Είμαστε όμως σε μια διαρκή κρίση πλέον. Το πρόβλημα είναι πως το επίπεδο σκέψης που τη δημιούργησε παραμένει στην εξουσία. Ενόσω παραμένει στην εξουσία το ίδιο επίπεδο σκέψης, αδιάφορης της κομματικής αναλογίας στο μίγμα, το πρόβλημα θα παραμένει. Ακόμη και τώρα υπάρχει χρόνος να πείσουμε και να διεκδικήσουμε για αναπτυξιακή πολιτική, για ένα New Deal. Αλλιώς είναι αμφίβολο αν και ίδια η Γερμανία στην τελική θα παραμείνει ηγεμόνας. Στους ελλειμματικούς οφείλει τα πλεονάσματά της. Στο παρελθόν το ντελίριο της ηγεμονίας της κόστισε ακριβά.

του Γιάννη Τζιουρά

Διεθνολόγος- Πολιτικός Επιστήμων

Υπ. Διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου, Νομική ΑΠΘ

< Προηγούμενο		Επόμενο >